(سد سه دره) بزرگترین سد جهان

   سد سه‌دره یا سد سه دهانه (Three Gorges Dam)، که بر روی رود یانگ‌تسه در چین ساخته شده‌است. نیروگاه برق‌آبی ساخته‌شده در این سد، بزرگ‌ترین نیروگاه جهان (در بین همه انواع نیروگاه‌ها) است و از نظر تولید برق از سد ایتایپو پیشی گرفته است.

کار ساخت بدنه این سد، در سال ۲۰۰۶ به پایان رسید، ولی تکمیل سد و تأسیسات نیروگاه برق‌آبی آن در ۴ ژوئیه ۲۰۱۲ با نصب آخرین توربین به پایان رسید. از زمان تکمیل نیروگاه برق‌آبی این سد در سال ۲۰۱۲ میلادی، توان تولید برق آن برابر با ۲۲۵۰۰ مگاوات می‌باشد. لازم به ذکر است توان ۲۲۵۰۰ مگاواتی این سد با بهره‌گیری از ۳۲ ژنراتور ۷۰۰ مگاواتی و ۲ ژنراتور ۵۰ مگاواتی فراهم شده‌است.

 در سال ۲۰۱۴ میلادی نیروگاه برق‌آبی این سد با تولید ۹۸٫۸ تراوات ساعت انرژی از نظر میزان انرژی تولیدی در سال به رتبه اول جهان دست یافت. این در حالی است که تولید انرژی سالانه سد ایتایپو ۸۷٫۸ تراوات ساعت در سال ۲۰۱۴ بود.

 

بزرگترین سد دنیا روی رودخانه یانگ تسه کیانگ چین

 

 این سد علاوه بر تولید برق، ظرفیت کشتی‌رانی رودخانه یانگ‌تسه را افزایش داده و همچنین پتانسیل وقوع سیل در پایین‌دست را به کمک فراهم کردن فضای ذخیره سیل کاهش داده‌است. دولت چین به این پروژه به عنوان یک مهندسی تاریخی و همچنین یک موفقیت اجتماعی و اقتصادی نگاه می‌کند. توربین‌های بسیار بزرگ و در ضمن بسیار پیشرفته این نیروگاه برق‌آبی گامی به سوی کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای است. با این حال، با آب گیری این سد برخی از محوطه‌های باستان شناسی و فرهنگی منطقه به زیر آب رفت و سبب آواره شدن حدود ۱٫۳ میلیون نفر شد. ضمن آنکه باعث تغییرات زیست محیطی قابل توجهی، از جمله افزایش خطر رانش زمین شد. به هر صورت این سد یک موضوع بحث برانگیز هم در داخل و هم در خارج از کشور چین بوده است.

 

بزرگترین سد دنیا روی رودخانه یانگ تسه کیانگ چین

 

آبگیری این سد که بزرگترین سد کنونی جهان است اخیرا آغاز شده است. هرچند شنیدن نام چین به عنوان محل احداث این سد به دلیل پهناور بودن و داشتن بیشترین جمعیت جهان چندان تعجب‌آور نیست، اما بررسی مقایسه‌ای بعضی از مشخصات این سد و نیروگاهش با آنچه که درخصوص سایر سدها و نیروگاه‌‌ها شنیده‌ایم و همچنین دقت در بعضی از اطلاعات جانبی مربوط به چین واقعا باعث شگفتی می‌شود.

کشور چین با جمعیت 2/1 میلیارد نفر و با 32 ایالت خودمختار و 6/9 میلیون کیلومتر مربع مساحت به قدری پهناور است که برای اداره آن باید به اتکای نیروهای انسانی کارآمد دست به کارهای بزرگ زد. چین در حال حاضر 25 هزار مهندس ارشد و کارشناس در زمینه برنامه‌ریزی آب برای سدها و نیروگاه‌های آبی دارد و 270 هزار نفر در 16 دفتر و محل ساخت این نیروگاه‌ها مشغول به کار هستند. حجم بارش سالانه چین در حدود 6000 میلیارد مترمکعب (حدود 15 برابر ایران است) و در شرایطی که در این کشور در سال 1950 فقط 8 سد کوچک (با ارتفاع کمتر از 15 متر) و ( 5سد بزرگ مرتفع‌تر از 15 متر) وجود داشت. طی یک دوره 50 ساله و در شرایط محاصره فنی از سوی کشورهای صاحب تجربه، بیش از 90000 در سد از انواع مختلف ساخته شده که 23000 مورد آن جزو سدهای بزرگ با ارتفاع بیشتر از 15 متر (بیش از 50 درصد سدهای بزرگ جهان) است و 380 سد آن با حجم مخزن بیش از 100 میلیون مترمکعب جزو سدهای خیلی بزرگ محسوب می‌شوند.

رودخانه یانگ تسه (Yangtze river) که سد سه دره بر روی آن ساخته می‌شود، با 6300 کیلومتر طول (حدود 3 برابر فاصله ارومیه تا زاهدان) و حجم آورد سالانه 950 میلیارد مترمکعب (حدود 7 برابر کل آورد همه رودخانه‌های ایران که 135 میلیارد مترمکعب در سال است)، یکی از بزرگترین رودخانه‌های جهان است که به لحاظ سیل‌های مخرب در رتبه اول جهان قرار می‌گیرد. برای مثال سیل سال 1998 این رودخانه به کشته شدن بیش از 3000 نفر، آواره شدن 8/13 میلیون نفر، تخریب میلیون‌ها مسکن و از بین رفتن 8/4 میلیون هکتار از زمین‌های کشاورزی منجر شد.

 بزرگترین سد دنیا روی رودخانه یانگ تسه کیانگ چین

 

عملیات احداث سد سه دره با چهار هدف اصلی :

1- ذخیره سازی آب کشاورزی

2- کنترل سیلاب

3- تولید برق

4- گسترش کشتی رانی و حمل و نقل آبی و با هدف جانبی جهانگردی و جلب توریست از سال 1992 آغاز شد و ساخت آن به قدری مهم بود که به سرعت به عنوان سمبل توسعه چین مورد توجه قرار گرفت.

حجم ذخیره سازی این سد 3/39 میلیارد مترمکعب (حدود 200 برابر مخزن سد کرج و بیشتر از حجم ذخیره آب تمام سدهای موجود در ایران) می‌باشد که بزرگترین مخزن در بین سدهای جهان  خواهد بود. احداث این سد با هزینه 22 میلیارد دلار (حدود 25 برابر هزینه احداث سد کرخه بزرگترین سد ایران و معادل درآمد یک سال فروش نفت ایران) صورت گرفته که از این بین فقط حدود 5 میلیارد دلار برای جابه‌جایی محل زندگی و تملیک اراضی بیش از یک میلیون نفر از ساکنین اطراف سد که محل سکونت آنها در دریاچه سد فرو می‌رود، هزینه شده است. در زمینه تولید برق، رکورد شکنی این سد قابل توجه است. نیروگاه‌های این سد دارای ظرفیت 18200 مگاوات هستند (ظرفیت کلی تولید برق انواع نیروگاه‌های ساخته شده فعلی در ایران 30000 مگاوات، برق تولیدی کل سدها 4000 مگاوات و بیشترین ظرفیت یک نیروگاه برق آبی در کشور 2000 مگاوات است. این نیروگاه با تولید متوسط سالانه حدود 85 میلیارد کیلووات ساعت، نیاز بخش زیادی از مرکز و شرق چین به انرژی الکتریکی را تأمین خواهد کرد و به این طریق از آلودگی ناشی از سوختن حدود 45 میلیون تن زغال سنگ جلوگیری به عمل خواهد آورد. در ضمن امکان افزایش ظرفیت این نیروگاه تا 22400 مگاوات برای طرح‌های توسعه در آینده پیش‌بینی شده است.

 

بزرگترین سد دنیا روی رودخانه یانگ تسه کیانگ چین

 

با آبگیری کامل این سد، دریاچه‌ای به طول 660 کیلومتر (بیش از 15 برابر فاصله تهران – کرج) و عرض حداقل یک کیلومتر در انتهای دریاچه ایجاد می‌شود که باعث توسعه خط حمل و نقل آبی و کشتیرانی و افزایش ظرفیت حمل بار در رودخانه یانگ‌تسه از 10 میلیون تن به 50 میلیون تن خواهد شد. برای توجیه‌پذیری احداث این سد به رونق پرورش ماهی و همچنین زمینه‌های جهانگردی نیز توجه ویژه‌ای مبذول شده است، به نحوی که طی سال‌های اخیر دیدن محل احداث سد سه‌دره به یکی از برنامه‌های ثابت تورهای مسافرتی کشور چین تبدیل شده و جالب اینکه در شرایطی که هنوز احداث سد به انتها نرسیده است، از هر جهانگرد برای تهیه بلیط ورودی 70 یوان معادل 7 هزار تومان دریافت می‌شود.

 احداث سد سه‌دره که به علت واقع شدن در محدوده سه‌دره نزدیک به هم، به این اسم نامگذاری شده، دارای سه بخش اصلی «بدنه سد»، «سرریز» و «سیستم انتقال و بالابری کشتی‌ها» است و 17 سال به طول می‌انجامد که هم‌اینک 10 سال آن سپری شده است. این سد از نوع بتنی وزنی با طول تاج 2310 و ارتفاع 185 متر می‌باشد و سازه سرریز آن که در بخش میانی واقع شده دارای 483 متر طول با 23 خروجی در کف و 22 دریچه فوقانی است و توان عبور دادن دبی معادل 102500 مترمکعب در ثانیه را داراست. نیروگاه این سد در مرحله نخست شامل 26 واحد 700 مگاواتی می‌باشد که 14 واحد آن به صورت فضای باز در ساحل چپ و 12 واحد آن به صورت زیرزمینی در ساحل راست در دست ساخت است. برای طرح توسعه نیروگاهی این سد نیز احداث 6 واحد 700 مگاواتی دیگر به صورت زیرزمینی در ساحل راست پیش‌بینی شده که فعلاً فقط سازه آبگیر آن ساخته می‌شود.

 

 بزرگترین سد دنیا روی رودخانه یانگ تسه کیانگ چین

 

 

دوره احداث این سد به سه فاز اجرایی تقسیم شده است که در فاز اول که از سال 1992 تا 1997 به طول انجامید فرازبند، کالورت انحراف آب، مراحل نخست تأسیسات بالابری کشتی‌ها و راه‌های دسترسی گوناگون تکمیل شدند. در فاز دوم، ساخت بدنه اصلی سد، نیروگاه‌ها، سرریز و تکمیل تأسیسات بالابر کشتی‌ها در حد فاصل سالهای 1997 تا 2003 برنامه‌ریزی شد که با تکمیل بخش عمده‌ای از آن عملیات آبگیری در اول ژوئن 2003 آغاز شد. نکته جالب این که فقط با سپری شدن 12 روز، آبی به حجم 4/12 میلیارد مترمکعب با ارتفاع 135 متر در دریاچه این سد ذخیره شد. این حجم آب، امکان شروع عملیات کشتیرانی مورد نظر را فراهم کرده و تراز آن برای شروع به کار نیروگاه‌های تکمیل شده کافی می‌باشد.

 

بزرگترین سد دنیا روی رودخانه یانگ تسه کیانگ چین

 

بر این اساس 2 واحد 700 مگاواتی جناح چپ تا سه سال آینده و کل نیروگاه‌ها تا سال 2009 که عملاً انتهای فاز سوم دوره اجرا و تاریخ پایان عملیات احداث این سد است، کار خود را شروع خواهند کرد. هم‌اکنون در ساخت این سد 20 هزار نفر کارگر، 350 نفر مهندس و 9 شرکت برنامه‌ریزی و طراحی مشغول به فعالیت هستند. مسلما احداث چنین سد بزرگ و بی‌نظیری در همه سطوح مدیریت، طراحی و اجرا حاوی نکات آموزنده و فراوانی است که می‌تواند مورد تحقیق و توجه فنی متخصصین مربوطه قرار گیرد.

اجرای سد سه‌دره در طی 10 سال گذشته بدون تأخیر قابل توجه نسبت به برنامه زمان‌بندی صورت پذیرفته و بر اساس آخرین برآوردها هزینه اجرای آن حداقل 3 میلیارد دلار کمتر از بودجه مصوب و پیش‌بینی شده خواهد بود.

سد سه دره (Three Gorges Dam) سدی هیدروالکترونیکی اسن که بر روی رودخانه یانگ تسهکیانگ در چین در حال احداث است و بزرگترین سد دنیاست.

 

بزرگترین سد دنیا روی رودخانه یانگ تسه کیانگ چین

 

دراینجا بزرگترین توربین های آبی برای تولید برق در دنیا احداث می گردد . بهجز جرثقیلی که کشتیها را از این سوی سد به آن سوی سد منتقل می کند ، سایربخشهای این سد بزرگ در تاریخ ۳۰ اکتبر سال ۲۰۰۸ راه اندازی شد.این راه اندازی، و به راه افتادن بیست و ششمین ژنراتور تولید برق، این سد تکمیل شد . شش ژنراتور برق دیگر که قرار است ساخته شود همزمان با جرثقیل در سال ۲۰۱۲ به بهره برداری می رسد.

 

بزرگترین سد دنیا روی رودخانه یانگ تسه کیانگ چین

* در این پروژه قریب ۲۸ میلیون مترمکعب بتن به کار رفته است.

* برای استحکام این پروژه نزدیک پانصد هزار تن فولاد در این سد بکارگیری شدهاست. که با آن میتوان برجی به اندازه ۶۳ برابر برج ایفل بنا کرد.

*برای ساخت این سد قریب ۱۱۰ میلیون متر مکعب خاک جابجا گردیده است.

* این پروژه با هزینه یکصد و هشتاد میلیارد یوان ساخته شد ، قریب ۲۰ میلیاردیوان کمتر از پیش بینی ۲۰۳ میلیار یوانی که هنگام ساخت پیش بینی شده بود.

* با ساخت این سد ارتفاع آب رودخانه یانگ تسه کیانگ بیش از ۳۰۰ متر افزایش یافت.

بزرگترین سد دنیا روی رودخانه یانگ تسه کیانگ چین

* نیروگاه این سد هم اکنون قریب ۲۳ هزار مگا وات برق تولید می کند (۲۳ برابر نیروگاه اتمی بوشهر و ۱۱ برابر سد کارون ۳)

* ضخامت این سد در پایین ۱۱۵ متر و در بالای آن ۴۰ متر است.

* دواره بتنی این سد ۲۳۰۹ متر عرض و ۱۰۱ متر ارتفاع دارد.

 

بزرگترین سد دنیا روی رودخانه یانگ تسه کیانگ چین

اطلاعات تکميلي